#Wiedza

Historia żonglowania

Żonglowanie oraz efektowne manipulacje różnorodnymi przedmiotami to świetny przykład ludzkiej tęsknoty do idealnej formy aktywności – będącej jednocześnie zabawą, rozrywką, nauką, czy też formą religijnej modlitwy. Śledząc historię żonglowania, możemy zobaczyć, że sztukę tę traktowano na przestrzeni dziejów w różny sposób.

STAROŻYTNOŚĆ
Nie sposób określić jednego miejsca, które byłoby tą właściwą kolebką żonglowania, ale pewne jest, że praktykowano je już wiele stuleci przed naszą erą. W różnych formach sztuka żonglowania była znana od wieków w Chinach, Japonii, Egipcie, Iranie czy Tybecie.

AZJA
Żonglowanie przez stulecia było ważnym elementem wielu rytuałów i obrzędów świątecznych w krajach Wschodu. Długo stanowiło przywilej rządzącego i szamanów lub element inicjacyjny w duchowym treningu.
W Chinach i na okolicznych ziemiach nie było na początku traktowane jako zabawa, ale bardziej jako ćwiczenie medytacyjne pomagające odszukać równowagę między ciałem i duchem. Fu Qifeng opisuje także takie przypadki w chińskiej historii, kiedy żonglerzy pojawiali się na polu walki lub kiedy była o nich mowa w odniesieniu do sztuki wojennej. Często ci żonglerzy, akrobaci, itp. zabawiali przed walką zwaśnione rodziny. Te, będąc pod ogromnym wrażeniem umiejętności występujących, nierzadko rezygnowały z walki.

AMERYKA PÓŁNOCNA I ŚRODKOWA
Wzmianki o żonglowaniu, czy balansowaniu różnymi przedmiotami można znaleźć również u starożytnych Azteków i Indian z Ameryki Środkowej. Żonglowanie w tych pierwotnych i zamierzchłych kulturach było często związane z religijnymi rytuałami. Nawet teraz żonglowanie (jak i inne formy zręcznościowe), jest odnajdywane wśród prymitywnych plemion, gdzie praktykują je szamani.

AFRYKA
Najstarsze wzmianki o żonglowaniu pochodzą sprzed ok. 2000 lat p.n.e. (okres pomiędzy 1994 ? 1781 p.n.e.) z Egiptu, do którego żonglowanie zostało „sprowadzone” z Indii. W Beni Hassan, miejscu znajdującym się na wschodnim brzegu Nilu, koło Speos Artemidos znajduje się 150 grobów. Na bocznej ścianie jednego z grobowców (piętnastego w kolejności) widnieją malunki przedstawiające wielu akrobatów, tancerzy oraz żonglujących i bawiących się piłkami.

GRECJA I RZYM
Kolejne dowody obrazujące, że żonglowanie jest znane od wieków, pochodzą ze starożytnej Grecji i Rzymu. Około IV-V wieku przed Chrystusem, w greckiej i rzymskiej sztuce zaczynają pojawiać się żonglerzy, zarówno w poezji, rzeźbach, w formie figurek glinianych, ozdób garncarskich, jak i na malunkach ściennych oraz we wzmiankach pisanych. W tamtym okresie żonglowanie było traktowane jako forma wypoczynku, rekreacji, a nie tylko zabawy. Zajmowały się nim wówczas również kobiety.
Żonglowanie było jeszcze bardziej popularne wśród Rzymian, których zainteresowanie sztuką wojenną doprowadziło do rozwinięcia interesujących manipulacji orężem wojennym (nawet w pałacach Juliusza Cezara). Chodziło m. in. o balansowanie włóczniami, tarczami, a nawet rydwanami. Żonglowanie było akceptowane w Europie aż do upadku Rzymskiego Imperium, po czym popadło w niełaskę aż do końca średniowiecza. Istnieje mało wzmianek o żonglowaniu od IV do X wieku.

ŚREDNIOWIECZE
Średniowiecze to czas żonglerów – podróżników, bardów, minstreli. Żonglowanie było często kojarzone z magią, czarami, a wykonawcy mieli złą reputację w społeczeństwie. Ich niski status społeczny nie dawał dużych szans na zaskarbienie sobie przez nich szacunku i na rozwój żonglowania jako formy rozrywki w pełnym znaczeniu tego słowa.
Paradoksalnie, w czasie tego okresu żonglerzy pojawiali się w wielu religijnych malowidłach i ilustracjach, np. w Biblii. Alan Fletcher, jeden z badaczy historii żonglowania przywołuje ilustracje psałterzowe obrazujące triumfalne wniesienie Arki z Covenant do Jerozolimy z VIII-IX wieku, gdzie pojawiają się żonglerzy, co jest pewną niezgodnością z biblijnymi opisami, które wspominały tylko śpiewaków, cymbalistów i trąbkę. Mówi też o podobieństwie pomiędzy żonglowaniem Celtów i Anglosasów (np. używali piłek i noży), co świadczyć może o ich kulturowych powiązaniach w X-XI wieku.

CZASY NOWOŻYTNE
Z końcem średniowiecza, żonglowanie powoli zaczęło odzyskiwać szacunek, trwający przez kolejne stulecia. Po Erze Odkryć było praktykowane przez coraz więcej osób i zaczęło być uważane za sztukę. Prasa umieszczała wzmianki o żonglerach i żonglowaniu. Było ono często łączone innymi zabawami, takimi jak akrobacje czy pantomima. W epoce renesansu rozwinęły się teatry wędrowne, które angażowały często żonglerów i akrobatów. Wielki wpływ na rozwój żonglerki w tym okresie miały coraz liczniejsze kontakty z krajami na innych kontynentach, gdzie tego rodzaju umiejętności zawsze były na bardzo wysokim poziomie. Żonglerzy z całego świata zaczęli podróżować, oglądać przedstawiania, występować i uczyć się nowych rzeczy. Rozwijali formy żonglowania – udoskonalali już znane i tworzyli nowe, inspirowani przez różne kultury i religie. Od tego okresu wyróżniamy początek żonglerki jako dyscypliny artystycznej.

ŻONGLERZY W EUROPIE
Od pierwszej połowy XIX wieku możemy już mówić o konkretnych miejscach w Europie, od Anglii po Rosję, gdzie osiedlali się żonglerzy pochodzący z całego świata. Żonglowanie w tym czasie bardzo zyskało na popularności i mimo konkurencji ze strony cyrków i spektakli teatralnych stało się ulubioną rozrywką w wielu krajach.
Moda na żonglowanie w XIX w. przyszła z Paryża, gdzie już ok. 1810 r. organizowano spotkania żonglerskie na Polach Elizejskich, zakładano pierwsze nieformalne żonglerskie kluby i podziwiano umiejętności zagranicznych żonglerów na dworze cesarza Napoleona I. Największe dzienniki z tego okresu wspominają, że żonglowanie było najpopularniejszą rozrywką społeczną. Tak było aż do wybuchu I wojny światowej, po której nastąpił gwałtowny postęp zabawek mechanicznych, produkowanych na wielką skalę, powtórnie spychając żonglowanie w cień. Także szybki rozwój mediów przyczynił się do zaniku popularności żonglerki.

WSPÓŁCZESNOŚĆ
Era wodewilu (koniec XIX wieku aż do lat 30. XX w.) zabrała żonglerów z ulic i cyrków do teatrów. Wodewil był w tamtym okresie szczytowym momentem popularności żonglowania. Nigdy przedtem w historii nie było tak podziwiane i szanowane. Kiedy teatry Variete znikły, a cyrk stawał się coraz bardziej zapominany z powodu kina, telewizji i innych rozrywek, żonglerzy zaczęli znowu wychodzić na ulice, aż w 1947 roku, w USA powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Żonglerskie (International Juggling Association). Przyczyniło się ono w ogromnej mierze do promocji żonglowania wśród ?zwykłych? ludzi (czytaj: o przeciętnej koordynacji wzrokowo-ruchowej). Od lat 50. XX wieku żonglowanie stało się znowu popularną formą rekreacji. W 1978 r. odbyła się w Londynie pierwsza Europejska Konwencja Żonglerska (European Juggling Convention), a w latach 80. powstało Europejskie Stowarzyszenie Żonglerów (European Juggling Association), zrzeszające artystów i fanów tej sztuki ze Starego Kontynentu.

Autor: Mirosław Urban

1. Gillen, B. „Remember the Force Hassan!” Juggler’s World: Vol 38, No 2
2. Karl-Heinz Ziethen and Andrew Allen „Juggling, The Arts and its Artists” Karl-Heinz Ziethen and Andrew Allen Berlin 1985
3. Fu Qifeng. „All our Yesterdays-Early Chinese jugglers quell war, entertain royalty.” Juggler\’s World. Vol. 39 No. 1, 1987.)
4. .Lewbel, Arthur. „Research in Juggling History”  http://www.juggling.org/papers/history-1/ November 1995
5. Fu Qifeng „Chinese Acrobats Through the Ages”
6. Fletcher, Alan J. (1990), „Jugglers Celtic and Anglo-Saxon,” Theatre Notebook, vol. 44, # 1, pp. 2-18.
7. Truzzi Marcello, Truzzi Massimiliano „Notes Toward a History of Juggling” Bandwagon, vol. 18 (March-April), pp. 4-7.